KisStartup tổng hợp và phân tích
Ocean Tech – công nghệ đại dương – đang nổi lên như một trụ cột mới của tăng trưởng xanh toàn cầu. Nếu như trước đây kinh tế biển chủ yếu gắn với khai thác tài nguyên và vận tải, thì ngày nay trọng tâm đã dịch chuyển sang hiểu biển bằng dữ liệu, vận hành biển bằng công nghệ và bảo vệ biển bằng đổi mới sáng tạo. Với Việt Nam, câu hỏi không còn là có nên đầu tư vào Ocean Tech hay không, mà là đầu tư vào đâu để tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Ocean Tech là gì trong thực tiễn phát triển?
Ở các quốc gia dẫn dắt blue economy, Ocean Tech được hiểu là tập hợp các công nghệ giúp đo lường, phân tích, vận hành và quản trị các hoạt động trên biển theo hướng hiệu quả và bền vững. Điểm chung của các mảng này là cường độ công nghệ cao, phụ thuộc mạnh vào dữ liệu, và có khả năng mở rộng xuyên biên giới vì đại dương không có “biên giới thị trường” theo nghĩa truyền thống.
Trong hơn một thập kỷ qua, hệ sinh thái Ocean Tech toàn cầu đã tách ra khỏi cách tiếp cận “đóng tàu – khai thác – vận chuyển” cổ điển để hình thành các lớp giá trị mới: lớp cảm biến – dữ liệu, lớp phần mềm vận hành, và lớp giải pháp môi trường – khí hậu. Chính ở các lớp này, các quốc gia đang phát triển có cơ hội chen chân nếu chọn đúng niche.
Vì sao Việt Nam có “điểm rơi” đặc biệt cho Ocean Tech?
Chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững đến 2030, tầm nhìn 2045 của Việt Nam đã xác lập rõ: khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng để trở thành quốc gia mạnh về biển. Điều này tạo ra một “khung cầu” rất rõ ràng cho Ocean Tech trong nước, từ nuôi biển công nghiệp, cảng – logistics, đến năng lượng tái tạo ngoài khơi và bảo vệ môi trường biển.
Việt Nam sở hữu hơn 3.200 km bờ biển, nằm trên các tuyến hàng hải nhộn nhịp bậc nhất Đông Nam Á, đồng thời là một trong những quốc gia thủy sản hàng đầu thế giới. Điều quan trọng hơn: nhu cầu nội địa đủ lớn để làm thị trường thử nghiệm, nhưng bài toán lại mang tính phổ quát toàn cầu. Một giải pháp quản lý trại nuôi biển hiệu quả ở Khánh Hòa hay Phú Yên hoàn toàn có thể nhân rộng sang Indonesia, Philippines hay thậm chí Na Uy ở phân khúc khác.
Những “niche” Ocean Tech Việt Nam có thể bứt phá
Nuôi biển công nghiệp và công nghệ dữ liệu trại nuôi
Đây là niche rõ nét nhất. Thế giới đang dịch chuyển từ nuôi gần bờ sang nuôi xa bờ, từ kinh nghiệm sang dữ liệu. Việt Nam có lợi thế về quy mô sản xuất, sự đa dạng loài nuôi và nhu cầu nâng cấp toàn chuỗi. Startup Việt không nhất thiết phải làm lồng nuôi thép khổng lồ, mà có thể bắt đầu từ cảm biến môi trường giá hợp lý, hệ thống cho ăn thông minh, nền tảng phân tích dịch bệnh và dự báo sản lượng. Khi dữ liệu tích lũy đủ lớn, giá trị không chỉ nằm ở phần cứng mà ở thuật toán và dịch vụ.
Năng lượng tái tạo ngoài khơi: đi vào chuỗi giá trị “hậu turbine”
Điện gió ngoài khơi là cuộc chơi vốn lớn, nhưng Ocean Tech không chỉ là turbine. Khảo sát biển, đo gió – sóng, mô phỏng nền móng, giám sát vận hành và bảo trì số hóa (O&M) là những mảng mà doanh nghiệp công nghệ Việt có thể tham gia sớm. Đây là niche đòi hỏi năng lực kỹ thuật, nhưng đổi lại khả năng scale theo chuỗi dự án khu vực là rất cao.
Logistics biển và cảng thông minh
Việt Nam là điểm trung chuyển ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng châu Á – Thái Bình Dương, nhưng hiệu quả logistics biển vẫn còn dư địa cải thiện lớn. Ocean Tech trong lĩnh vực này không nằm ở cần cẩu hay cầu cảng, mà ở phần mềm: tối ưu luồng tàu, giảm thời gian chờ, quản lý năng lượng và phát thải, tích hợp dữ liệu cảng – hải quan – logistics. Đây là sân chơi quen thuộc với startup phần mềm, nhưng “bài toán biển” tạo ra rào cản gia nhập tự nhiên.
Quan trắc, dữ liệu đại dương và AI cho biển
Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và thời tiết cực đoan khiến nhu cầu dữ liệu biển tăng vọt. Việt Nam có thể xây dựng lợi thế ở lớp trung gian: tích hợp dữ liệu vệ tinh, phao đo, drone, AUV thành nền tảng dữ liệu dùng chung cho nhiều ngành – từ thủy sản, du lịch, điện gió đến quản lý rủi ro thiên tai. Một khi nền tảng này đủ mạnh, thị trường không chỉ là Việt Nam.
Công nghệ môi trường biển và kinh tế tuần hoàn
Áp lực rác thải nhựa và suy thoái hệ sinh thái biển đang biến mảng này thành “điểm nóng” đầu tư. Với Việt Nam, cơ hội nằm ở các giải pháp vừa và nhỏ, gắn với cộng đồng ven biển, du lịch và phục hồi hệ sinh thái. Khi kết hợp với đo đạc và xác minh, các giải pháp này có thể mở đường cho thị trường blue carbon – một sân chơi toàn cầu còn rất mới.
Ocean Tech không phải là cuộc đua toàn diện
Bài học từ các quốc gia đi trước cho thấy: không ai thắng bằng cách làm tất cả. Ocean Tech thành công thường xuất phát từ một bài toán rất cụ thể, giải quyết rất sâu, rồi mở rộng sang thị trường khác có điều kiện tương đồng. Việt Nam có đủ điều kiện để trở thành “phòng thí nghiệm sống” cho Ocean Tech khu vực, nếu biết kết nối chính sách, doanh nghiệp, viện trường và startup vào cùng một lộ trình.
Nếu nhìn Ocean Tech như một nhánh của đổi mới sáng tạo quốc gia, thì đây không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện chọn đúng điểm rơi chiến lược. Với nuôi biển công nghiệp, điện gió ngoài khơi, logistics – cảng thông minh, dữ liệu đại dương và công nghệ môi trường biển, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội hiếm có: giải quyết bài toán của chính mình, nhưng tạo ra giá trị cho thế giới.
© Bản quyền thuộc về KisStartup. Mọi hình thức sao chép, trích dẫn hoặc sử dụng lại cần ghi rõ nguồn KisStartup.
Tài liệu tham khảo
[1] Government of Viet Nam, Resolution No. 36-NQ/TW on the Strategy for Sustainable Development of Viet Nam’s Marine Economy to 2030, Vision to 2045, Hanoi, Vietnam, 2018.
[2] Viet Nam News, “Innovation and science key to sustainable marine economy: Deputy PM,” Viet Nam News, Aug. 2023. [Online]. Available:
https://vietnamnews.vn/economy/1731833/innovation-and-science-key-to-sus...
[3] Innovation, Science and Economic Development Canada (ISED), Ocean Technologies: Enabling Canada’s Blue Economy, Ottawa, Canada, 2022. [Online]. Available:
https://ised-isde.canada.ca/site/shipbuilding-industrial-marine/en/ocean...
[4] U.S. Economic Development Administration (EDA), Ocean Technology Hub: Overarching Narrative, Washington, DC, USA, 2024. [Online]. Available:
https://www.eda.gov/sites/default/files/2024-07/Ocean_Tech_Hub_Overarchi...
[5] Coherent Market Insights, Blue Economy Market: Global Industry Trends, Share and Forecast, Seattle, WA, USA, 2023. [Online]. Available:
https://www.coherentmarketinsights.com/industry-reports/blue-economy-market
[6] Climate Sustainability Directory, “Ocean Technology,” 2023. [Online]. Available:
https://climate.sustainability-directory.com/term/ocean-technology/
[7] Flagship Founders, Maritime & Ocean Tech Startup Map 2024, Paris, France, 2024. [Online]. Available:
https://www.flagshipfounders.com/startup-maps/startup-map-2024
[8] Ministry of Agriculture and Environment (MAE), Viet Nam, “Viet Nam’s maritime economy on the threshold of new development,” 2023. [Online]. Available:
https://en.mae.gov.vn/viet-nams-maritime-economy-on-the-threshold-of-new...
[9] Vietnam Journal of Marine Science and Technology, “Sustainable marine economic development in Viet Nam,” vol. XX, no. X, pp. XX–XX, 2022. [Online]. Available:
https://vietnamjournal.ru/2618-9453/article/view/87070
[10] VOV World, “Viet Nam has great potential to develop its marine economy,” Voice of Vietnam, 2024. [Online]. Available:
https://vovworld.vn/vi-VN/vietnams-maritime-sovereignty/vietnam-has-grea...
[11] Ken Research, Blue Economy and Ocean Technology Market Outlook, Gurgaon, India, 2023. [Online]. Available:
https://www.kenresearch.com/india-blue-economy-and-ocean-tech-market
[12] Enterprise League, “OceanTech Startups: Trends and Opportunities,” 2023. [Online]. Available:
https://enterpriseleague.com/blog/oceantech-startups/
[13] Fisheries and Oceans Canada, Ocean Observation Systems and Data Infrastructure, Ottawa, Canada, 2021. [Online]. Available:
https://waves-vagues.dfo-mpo.gc.ca/Library/112706.pdf