Khi coaching các startup, KisStartup nhận ra một thực tế lặp đi lặp lại: đa số startup không thất bại vì ý tưởng kém, công nghệ yếu hay thiếu nỗ lực, mà vì những điểm mù rất quen thuộc trong tư duy và ra quyết định của nhà sáng lập.
Chúng tôi gọi đó là “điểm mù trong khởi nghiệp” (founder blind spots).
Vì sao lại là “điểm mù”?
“Điểm mù” không phải là thứ founder không biết.
Nguy hiểm hơn, đó thường là những thứ founder tin rằng mình đã hiểu đủ, nên không kiểm tra lại, không đo lường, không đặt câu hỏi.
Trong đời sống thường ngày, điểm mù là vùng mà mắt ta không nhìn thấy, nhưng não lại tự động bù trừ, khiến ta tưởng rằng mình đang nhìn toàn cảnh. Trong khởi nghiệp cũng vậy. Khi founder:
- quá gần sản phẩm,
- quá gắn với ý tưởng ban đầu,
- hoặc quá bận rộn với vận hành,
họ dễ rơi vào trạng thái tự tin sai chỗ, ra quyết định dựa trên trực giác, kinh nghiệm cũ hoặc niềm tin cá nhân – thay vì dữ liệu và phản hồi thực tế.
Điểm mù vì thế không gây sập startup ngay lập tức. Nó làm startup đi chệch dần, tiêu tốn thời gian, tiền bạc và năng lượng, cho đến khi không còn đủ dư địa để sửa sai.
Những điểm mù phổ biến nhất của founder
Series này của KisStartup tập trung vào những điểm mù lặp đi lặp lại nhất mà chúng tôi quan sát được ở startup Việt Nam và quốc tế, đặc biệt trong giai đoạn sớm và giai đoạn chuyển từ “ý tưởng” sang “mô hình có thể mở rộng”.
1. Điểm mù về thị trường và khách hàng
Nhiều founder tin rằng mình hiểu khách hàng vì… chính mình cũng là người dùng. Nhưng “hiểu” không đồng nghĩa với đo được. Việc không làm customer discovery có hệ thống, không phân biệt rõ user – buyer – payer, hoặc chỉ nghe những phản hồi “lịch sự”, là nguyên nhân phổ biến khiến sản phẩm không bao giờ đạt product–market fit.
2. Điểm mù về tài chính và dòng tiền
Startup hiếm khi “chết vì hết tiền đột ngột”. Phần lớn chết vì founder không nhìn thấy dòng tiền đang xấu đi: burn rate tăng, runway ngắn lại, chi phí cố định phình to trước khi mô hình tạo ra doanh thu bền vững. Tránh né con số không làm rủi ro biến mất – nó chỉ khiến rủi ro đến muộn hơn và đau hơn.
3. Điểm mù về con người và tổ chức
“Chúng tôi là một team nhỏ, linh hoạt” – câu nói này thường che giấu một vấn đề lớn hơn: vai trò mơ hồ, trách nhiệm không rõ ràng, tuyển sai người ở thời điểm sớm. Founder thường đánh giá thấp chi phí của xung đột nội bộ và sự thiếu tập trung tổ chức.
4. Điểm mù về sản phẩm và công nghệ
Một số founder kỹ thuật rơi vào bẫy over-engineering: xây quá nhiều, quá phức tạp, quá lâu. Ngược lại, có những founder launch quá sớm khi sản phẩm chưa giải quyết được pain point cốt lõi. Cả hai đều xuất phát từ việc không có tiêu chí học tập rõ ràng cho MVP.
5. Điểm mù về thất bại và khả năng pivot
Điểm mù nguy hiểm nhất có thể là tâm lý: không dám thừa nhận giả thuyết ban đầu sai, không có cơ chế học từ thất bại, và gắn cái tôi cá nhân quá chặt với sản phẩm. Nhiều startup không thiếu cơ hội pivot – họ thiếu can đảm và hệ thống để pivot đúng lúc.
Series này dành cho ai?
Series “Điểm mù trong khởi nghiệp” không nhằm phê phán hay dạy founder, chúng tôi viết cho:
- các founder đang xây dựng startup hoặc SME theo hướng đổi mới,
- những người đang cảm thấy “có gì đó không ổn nhưng chưa gọi tên được”,
- các đối tác, nhà đầu tư, tổ chức hỗ trợ muốn hiểu sâu hơn vì sao startup thất bại – và làm sao để giảm rủi ro đó.
Mỗi bài trong series sẽ đi sâu vào một điểm mù cụ thể, kèm theo phân tích, ví dụ thực tế và cách tiếp cận mà KisStartup đã và đang sử dụng trong mentoring, đào tạo và kết nối hệ sinh thái.
Câu hỏi mở cho bạn: Nếu phải chọn một điểm mù nguy hiểm nhất với startup của mình lúc này, đó sẽ là điểm nào?
© Bản quyền thuộc về KisStartup. Mọi hình thức sao chép, trích dẫn hoặc sử dụng lại cần ghi rõ nguồn KisStartup.
